Posljednji koraci ka članstvu
Crna Gora, mala balkanska država sa nešto više od 600.000 stanovnika, nalazi se na pragu ulaska u Evropsku uniju. Nakon gotovo dva desetljeća od sticanja nezavisnosti 2006. godine, ova zemlja je postala najnapredniji kandidat za članstvo, sa ambicijom da postane 28. članica EU do 2028. godine. Put je to koji je obilježen i uspjesima i izazovima, a sada ulazi u završnu fazu.
Od nezavisnosti do kandidature
Crna Gora je 21. maja 2006. godine, na referendumu, izglasala nezavisnost sa 55,5% podrške. Samo dvije godine kasnije, 15. decembra 2008., podnijela je zahtjev za članstvo u EU. Evropska komisija je 2010. godine dala Crnoj Gori status kandidata, postavljajući sedam ključnih prioriteta. Pristupni pregovori zvanično su počeli 29. juna 2012. godine, čime je Crna Gora ušla u dugotrajan proces usklađivanja s pravnom tekovinom EU.
Od tada, svih 33 pregovaračka poglavlja su otvorena, a do oktobra 2026. godine, 21 poglavlje je privremeno zatvoreno. To uključuje ključna poglavlja poput onih o pravosuđu i temeljnim pravima (23 i 24), koja se otvaraju prva i zatvaraju posljednja. Napredak u ovim oblastima određuje tempo cijelog procesa.
Ključni izazovi na putu
Iako je Crna Gora najdalje odmakla, suočava se s brojnim preprekama. Evropska komisija je u izvještaju iz 2025. godine navela da je napredak usporen zbog institucionalne krhkosti i korupcije. Decembra 2024. godine, parlament je jednostrano umirovio ustavnog suca, što je izazvalo višemjesečnu političku paralizu. Venecijanska komisija ocijenila je taj potez neustavnim.
Pored unutrašnjih izazova, postoje i vanjski. Hrvatska je u oktobru 2026. godine uputila dokument sa osam uslova koje Crna Gora mora ispuniti prije pristupanja. Većina zahtjeva odnosi se na posljedice ratova iz 1990-ih, uključujući kompenzacije za logor Morinj, nestale osobe i pitanja granice. Hrvatska je blokirala poglavlje 31 (vanjska, sigurnosna i odbrambena politika) od 2024. godine, nakon što je crnogorski parlament usvojio rezoluciju o Jasenovcu.
Dodatne provjere zatražile su i Holandija, Estonija, Litvanija i Latvija, što je dovelo do kašnjenja u zatvaranju poglavlja tokom 2026. godine. Diplomatski izvori sugeriraju da razlozi nisu bili samo tehničke prirode, već i politički, dijelom zbog ponašanja pojedinih crnogorskih političara nakon smrti Ratka Mladića.
Finansijski aspekti i podrška EU
Evropska komisija je 30. juna 2026. godine predložila finansijski paket za pristupanje Crne Gore. Ukupno 3,1 milijarda eura iz budžeta EU za period 2028-2034. godine, što će koštati oko 1 euro dodatno po poreskom obvezniku u EU tokom ciklusa. Zvaničnik Komisije je to opisao kao "veoma jeftinu šoljicu kafe".
Crna Gora bi doprinijela sa oko 500 miliona eura, a zauzvrat bi dobila 277 miliona eura za poljoprivredne subvencije, više od milijardu eura za regionalne i ruralne isplate, 592 miliona eura za migracije i 523 miliona eura iz Evropskog fonda za konkurentnost. Neto trošak pristupanja za sve balkanske kandidate procjenjuje se na oko 8 milijardi eura tokom sedam godina.
Podrška EU ne staje na finansijama. U julu 2025. godine, prva sredstva iz Reformsko-investicionog fonda za Zapadni Balkan puštena su Crnoj Gori, a dodatna u oktobru 2025. Evropski parlament je u junu 2026. godine, sa 486 glasova za, 101 protiv i 75 suzdržanih, podržao ambiciju Crne Gore da završi pregovore do kraja 2026. i pristupi 2028. godine.
Politička volja i regionalni kontekst
Predsjednica Evropske komisije, Ursula von der Leyen, tokom posjete Podgorici u oktobru 2026. godine, nazvala je ovu fazu "završnom dionicom" i izrazila nadu da će Crna Gora postati 28. članica 2028. godine. Plan Podgorice je jasan: zaključiti pregovore 2026., potpisati pristupni ugovor 2027. i pristupiti 2028. godine.
Ipak, skeptici poput Francuske i dalje izražavaju rezerve prema proširenju na Zapadni Balkan. Iako je Crna Gora pokazala predanost reformama, potrebna je trajna politička volja. Kako je istakao komesar za proširenje, proces se zasniva na zaslugama i zahtijeva kontinuirani angažman.
Šta dalje?
Pred Crnom Gorom je još 12 poglavlja koja treba zatvoriti. Među njima su i ona najzahtjevnija, poput poglavlja 23 i 24, gdje su potrebni dodatni napori u borbi protiv korupcije i jačanju pravosuđa. Evropska komisija prati napredak i pruža podršku kroz finansijske instrumente.
Uspjeh Crne Gore mogao bi poslati snažnu poruku cijelom regionu: da je evropska perspektiva ostvariva uz predan rad i ispunjavanje kriterija. Kako je poručeno sa samita EU-Zapadni Balkan u Tivtu, proširenje je strateška investicija u mir, stabilnost i sigurnost Evrope. Ako sve bude po planu, Crna Gora će 2028. godine postati 28. članica, potvrđujući da i male zemlje mogu igrati veliku ulogu u evropskoj porodici.