Zamislite šumski predeo na 1060 metara nadmorske visine, na samoj ivici zaštićenog područja Sinharadže u Šri Lanki. Morningside Estate, ostatak nekadašnje plantaže, mesto je na kome se krije stvorenje koje nauka nije prepoznala sve do 2001. godine. Reč je o žabi Taruga fastigo – endemskoj vrsti koja svojim uskim arealom i specijalizovanim načinom života svedoči o silama koje oblikuju život na ostrvima.
Izgubljena u šumi Morningside
Pre zvaničnog opisa, Taruga fastigo je decenijama bila mešana sa srodnicom Taruga eques. Tek kada su herpetolozi Kelum Manamendra-Aračči i Rohan Petijagoda detailjno pregledali primerke iz Morningsidea, uvideli su da se radi o zasebnoj vrsti. U radu objavljenom u Journal of South Asian Natural History 2001. godine, dali su joj ime Polypedates fastigo – specifični epitet na latinskom znači „izoštren“, aludirajući na upadljivo šiljastu njušku. Deset godina kasnije, molekularne analize su pokazale da ova grupa žaba zaslužuje sopstveni rod, pa je Taruga postala zvanična kuća za tri endemske vrste.
Anatomija penjačice
Taruga fastigo je graciozna žaba srednje veličine: mužjaci dosežu 35–40 milimetara, a ženke 55–64 milimetra od njuške do kloake. Dorzalna strana je smeđa ili maslinastozelena, sa nepotpunom tamnosmeđom oznakom u obliku peščanog sata. Crna linija se pruža od pazuha do prepona, dok su greben iznad oka i nabor iznad bubne opne jarkocrveni – kontrast koji podseća na minijaturni signalni reflektor. Usne su obrubljene crnim, a trbuh je beo ili bledožut. Ipak, najvažniji anatomski znaci koji razlikuju rod Taruga od srodnog Polypedates su konusne projekcije oko kloake i izražen kalcar na golenu – sitna koštana izbočina nalik na ostrugu.
Gnezda od pene i evolucioni pečat
Kao i ostali predstavnici roda, Taruga fastigo gradi gnezda od pene. Ženka tokom noći izlučuje penastu masu u kojoj polaže jaja, a gnezdo visi nad plitkom barom. Punoglavci, kada se izlegu, padaju u vodu i nastavljaju razviće. Ovo ponašanje je retkost među starosvetskim žabama iz porodice Rhacophoridae; jedino vrste roda Taruga grade penasta gnezda na ovom području planete. Molekularna filogenija iz 2010. godine, zasnovana na preko 3700 baznih parova DNK, potvrdila je da su ove tri vrste jedinstvena evoluciona loza koja se odvojila pre više miliona godina – živi fosili izolovani u vlažnim šumama centralnih visoravni Šri Lanke.
Budućnost jedne vrste
Danas je Taruga fastigo poznata samo sa jednog lokaliteta, a njeno stanište se neprekidno smanjuje usled krčenja šuma i širenja plantaža čaja. Međunarodna unija za zaštitu prirode (IUCN) je svrstava među ugrožene vrste. Iako se Morningside nalazi u blizini rezervata Sinharadža, formalna zaštita ne pokriva ovaj prostor. Ova minijaturna penjačica – koja latinsko ime nosi po svom oštrom nosu, a rodno po starom sanskritskom nazivu za „penjača po drveću“ – postaje simbol krhkosti endemske biodiverznosti. Njena sudbina zavisi od toga hoće li ljudi uspeti da zaštite ne samo pojedinačne vrste već i celokupne fragmente šuma u kojima one opstaju.